جنگ ایران سفره آمریکایی‌ها را کوچک کرد

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ اقتصاد آمریکا در حالی وارد بهار ۲۰۲۶ شد که دولت ترامپ امیدوار بود با کاهش تدریجی نرخ تورم، فضای اقتصادی آرام‌تری را تجربه کند اما جنگ تقریبا ۱۰ هفته‌ای با ایران همه معادلات را تغییر داد. بسته شدن تنگه هرمز و اختلال در انتقال نفت، قیمت انرژی را به سرعت بالا برد و نتیجه آن مستقیما در شاخص قیمت مصرف‌کننده آمریکا (CPI) دیده شد.

طبق داده‌های وزارت کار آمریکا، تورم مصرف‌کننده در آوریل به ۳.۸ درصد رسید؛ رقمی که بالاترین سطح تورم آمریکا از سال ۲۰۲۳ محسوب می‌شود. همچنین بر اساس آخرین به‌روزرسانی قیمت بنزین در ایالت‌های مختلف آمریکا، در هیچ ایالتی قیمت بنزین کمتر از ۳.۹ دلار در هر گالن نیست. میانگین قیمت بنزین در آمریکا به بیش از ۴.۵ دلار در هر گالن رسیده که نشان‌دهنده رشد ۵۵ درصدی از ابتدای جنگ با ایران است.

قیمت بنزین در برخی از ایالت‌های غربی آمریکا به بیش از ۶ دلار رسیده است. در این میان، ایالت کالیفرنیا با قیمت ۶.۱۶ دلاری در هر گالن، بالاترین قیمت بنزین و ایالت اوکلاهما با قیمت ۳.۹۶ دلار، پایین‌ترین قیمت بنزین در آمریکا را ثبت کردند.

واقعیت این است که اقتصاد آمریکا هنوز از تبعات تورم پساکرونا و جنگ اوکراین فاصله نگرفته بود که اکنون با یک شوک ژئوپلیتیکی تازه روبه‌رو شده است. تفاوت این‌بار اما در آن است که اثر جنگ ایران بسیار سریع‌تر وارد زنجیره قیمت‌ها شده؛ زیرا انرژی تقریبا در همه بخش‌های اقتصاد آمریکا - از حمل‌ونقل گرفته تا تولید مواد غذایی و کالاهای مصرفی- نقش مستقیم دارد.

از بنزین تا گوشت؛ موج گرانی به سفره آمریکایی‌ها رسید

برخلاف ماه‌های ابتدایی بحران که افزایش قیمت‌ها عمدتا در بازار انرژی دیده می‌شد، اکنون آثار جنگ به اقلام اساسی نیز سرایت کرده است. گزارش‌های جدید فائو نشان می‌دهد شاخص جهانی قیمت غذا در آوریل ۲۰۲۶ به ۱۳۰.۷ واحد رسیده که بالاترین سطح در بیش از سه سال اخیر محسوب می‌شود. این شاخص برای سومین ماه متوالی افزایشی بوده و سازمان فائو علت اصلی آن را افزایش هزینه انرژی، کودهای شیمیایی و اختلالات تجاری ناشی از بحران هرمز عنوان کرده است.

در بازار جهانی، قیمت روغن‌های نباتی حدود ۵.۹ درصد رشد کرده و به بالاترین سطح از سال ۲۰۲۲ رسیده است. قیمت غلات نیز روند صعودی گرفته؛ به ‌طوری که نرخ جهانی گندم بین ۴ تا ۶ درصد و ذرت حدود ۵ درصد افزایش یافته است. حتی شاخص جهانی گوشت نیز صعودی شده و گوشت گاو و فرآورده‌های پروتئینی در آمریکا با افزایش محسوسی روبه‌رو شده‌اند؛ به طوری که خاویر بالاس، ستون‌نویس بلومبرگ اخیرا در توییتی در ایکس اعلام کرده است: «هم قیمت بنزین و هم قیمت گوشت گاو‌ در آمریکا درست پیش از آغاز تابستان سمی و خطرناک هستند. هزینه یک پوند (نیم‌کیلوگرم) گوشت چرخ‌کرده به نزدیکی ۷ دلار رسیده است. تورم گوشت قرمز در ایالات متحده کاملا از کنترل خارج شده و قیمت‌ها از زمان اولین مراسم تحلیف ترامپ حدود ۹۱ درصد افزایش داشته است. 

این افزایش‌ها اکنون در فروشگاه‌های آمریکا نیز دیده می‌شود. قیمت گوشت قرمز بیش از ۱۲ درصد افزایش یافته، مرغ و سایر پروتئین‌ها حدود ۵ تا ۶ درصد گران شده‌اند و هزینه برق و مسکن نیز روندی صعودی پیدا کرده است. این یعنی تورم دیگر صرفا یک عدد در گزارش‌های دولتی نیست؛ بلکه مستقیما وارد سبد مصرفی خانوار آمریکایی شده است.

یکی از مهم‌ترین نشانه‌های ورود اقتصاد آمریکا به مرحله فشار واقعی بر خانوارها، کاهش دستمزد واقعی است. آمارها نشان می‌دهد متوسط دستمزد ساعتی پس از تعدیل تورمی، برای نخستین بار در سه سال اخیر کاهش سالانه داشته است. به زبان ساده، رشد قیمت‌ها اکنون سریع‌تر از رشد درآمد مردم حرکت می‌کند.

این مساله در رفتار مصرف‌کنندگان نیز دیده می‌شود. خانواده‌های آمریکایی به تدریج هزینه‌های غیرضروری را حذف می‌کنند؛ خرید پوشاک، سفر و تفریحات کاهش یافته و نگرانی نسبت به آینده اقتصادی بیشتر شده است. حتی شرکت‌های بزرگ آمریکایی نیز نشانه‌های افت تقاضا را گزارش می‌کنند. شرکت ویرپول اعلام کرده درآمد فصلی آن نزدیک به ۱۰ درصد کاهش یافته و فضای بازار به شرایط رکودی نزدیک شده است.

نکته مهم‌تر آنکه اثر تورم انرژی هنوز به طور کامل به سایر بخش‌های اقتصاد منتقل نشده است. تورم هسته آمریکا -که غذا و انرژی را حذف می‌کند- فعلا در سطح ۲.۸ درصد قرار دارد اما اقتصاددانان هشدار می‌دهند اگر جنگ ادامه پیدا کند، موج دوم افزایش قیمت‌ها در کالاهای مصرفی، حمل‌ونقل و خدمات آغاز خواهد شد.

فدرال رزرو در تله جنگ؛ سیاست پولی یا ملاحظات سیاسی؟

تا پیش از آغاز جنگ، بازارها انتظار داشتند فدرال رزرو در سال ۲۰۲۶ مسیر کاهش نرخ بهره را آغاز کند اما اکنون شرایط کاملا تغییر کرده است. افزایش دوباره تورم باعث شده بانک مرکزی آمریکا در موقعیت پیچیده‌ای قرار گیرد؛ اگر نرخ بهره را بالا نگه دارد، خطر رکود و افت مصرف تشدید می‌شود و اگر نرخ‌ها را کاهش دهد، ممکن است موج جدید تورمی شکل بگیرد.

این وضعیت، شکاف میان کاخ سفید و فدرال رزرو را نیز عمیق‌تر کرده است. دونالد ترامپ بارها از جروم پاول انتقاد کرده و خواستار کاهش نرخ بهره شده اما بسیاری از تحلیلگران معتقدند در شرایط فعلی، کاهش نرخ بهره می‌تواند به معنای تزریق سوخت بیشتر به آتش تورم باشد. از سوی دیگر، جنگ با ایران فقط بازار نفت را ملتهب نکرده، بلکه انتظارات تورمی را نیز تغییر داده است. تجربه تاریخی نشان می‌دهد زمانی که مردم انتظار افزایش بیشتر قیمت‌ها را داشته باشند، رفتار اقتصادی آن‌ها تغییر می‌کند؛ کارگران خواهان دستمزد بیشتر می‌شوند، شرکت‌ها قیمت‌ها را پیشاپیش بالا می‌برند و همین چرخه، تورم را ماندگارتر می‌کند.

اقتصاد آمریکا اکنون دقیقا در آستانه چنین چرخه‌ای قرار گرفته است. بازگشت تورم به سطح ۳.۸ درصد شاید در ظاهر هنوز فاصله زیادی با بحران ۹ درصدی سال ۲۰۲۲ داشته باشد اما تفاوت اصلی در این است که این بار منشا بحران، یک جنگ پرهزینه و کنترل‌ناپذیر در خاورمیانه است؛ جنگی که هر روز ادامه آن می‌تواند هزینه زندگی آمریکایی‌ها را سنگین‌تر کند.