برندگان بی‌رقیب بازار سهام؛ کدام نمادها فرمان بازار را در دست دارند؟

به گزارش اقتصاد معاصر؛ ارزش کل بازار سهام بر اساس بررسی ۷۹۱ نماد فعال بورسی و فرابورسی به حدود ۱۲ هزار و ۸۸۹ همت می‌رسد؛ عددی که تصویر کلی از اندازه اقتصاد بازار سهام ایران ارائه می‌دهد. با وجود این اندازه بزرگ، توزیع ارزش میان شرکت‌ها به‌شدت نامتوازن است؛ به‌گونه‌ای که بخش عمده ارزش بازار در اختیار تعداد محدودی از شرکت‌های بزرگ قرار دارد.

بررسی رتبه‌بندی شرکت‌ها نشان می‌دهد بعد از ۳ نماد فملی،‌ فارس و فولاد که با مجموع ارزش ۲۹۸۳ همتی روی هم رفته بیش از ۲۳ درصد ارزش بازار سهام را شامل می‌شوند، ۱۰ شرکت بزرگ بازار نزدیک به ۴۰ درصد (۵۱۱۷ همت) از کل ارزش بازار را در اختیار دارند. با اضافه شدن ۱۰ شرکت بعدی، سهم ۲۰ شرکت اول به بیش از ۵۳ درصد (۶۸۸۷ همت) می‌رسد و در نهایت ۵۰ شرکت نخست بازار بیش از ۷۰ درصد (۹۰۴۷ همت) ارزش کل بورس را در اختیار دارند. این ارقام نشان می‌دهد کمتر از هفت درصد شرکت‌های بازار، بخش اصلی ثروت بورس را کنترل می‌کنند و ساختار بازار سهام از نظر ارزش، تمرکز قابل توجهی در رأس دارد.

در میان شرکت‌های فعال در بازار سهام ایران، ملی صنایع مس ایران (فملی) با ارزشی حدود ۱۴۳۷ همت بزرگ‌ترین شرکت بازار محسوب می‌شود. در مقابل، در انتهای فهرست ارزش بازار، نماد غیوان (شرکت کیوان) از گروه محصولات غذایی و آشامیدنی به جز قند و شکر قرار دارد که ارزش بازار آن کمتر از ۴۸ میلیارد تومان گزارش شده است و هم اکنون در تابلوی بازار توافقی فرابورس قرار دارد. فاصله میان این دو نماد، اختلافی بسیار بزرگ را در اندازه شرکت‌های حاضر در بازار سهام نشان می‌دهد.

نگاهی به شاخص‌های آماری نیز همین تصویر را تأیید می‌کند. میانگین ارزش بازار شرکت‌ها حدود ۱۶.۲ همت برآورد می‌شود، در حالی که میانه ارزش بازار تنها حدود ۲.۳ همت است و نیمی از شرکت‌ها ارزش بازاری کمتر از ۲.۳ همت دارند. فاصله قابل توجه میان این دو شاخص نشان می‌دهد تعداد محدودی شرکت بسیار بزرگ باعث افزایش میانگین شده‌اند و بخش عمده شرکت‌ها ارزش بازاری به‌مراتب کوچک‌تر دارند.

در بالاترین سطح این طبقه‌بندی، سه شرکت در گروه «غول‌ها» قرار می‌گیرند که هر کدام ارزشی بیش از ۵۰۰ همت دارند. همین سه شرکت به‌تنهایی بیش از ۲۳ درصد از کل ارزش بازار را تشکیل می‌دهند. پس از آن، ۲۱ شرکت در طبقه «بسیار بزرگ» قرار دارند که حدود ۳۳.۷ درصد از ارزش بازار را در اختیار دارند. همچنین ۷۳ شرکت در طبقه «بزرگ» با ارزش بین ۲۰ تا ۱۰۰ همت قرار گرفته‌اند که سهم آن‌ها حدود ۲۴.۵ درصد از کل بازار است.

جدول زیر به ترتیب ارزش بازار شرکت‌های بسیار بزرگ (بیش از ۱۰۰ همت) و بزرگ (۲۰ تا ۱۰۰ همت) بازار سهام ایران را نشان می‌دهد.

بر اساس جدول فوق از منظر طبقه‌بندی اندازه شرکت‌ها نیز تمرکز ارزش در شرکت‌های بزرگ کاملاً مشهود است. تنها ۹۷ شرکت در سه طبقه «بزرگ»، «بسیار بزرگ» و «غول‌های بیش از ۵۰۰ همتی» قرار می‌گیرند، اما همین تعداد محدود بیش از ۸۱ درصد از کل ارزش بازار را در اختیار دارند. در مقابل و در سوی دیگر هرم، ۱۹۴ شرکت در دو طبقه «کوچک» و «بسیار کوچک» حضور دارند که مجموع ارزش آن‌ها کمتر از یک درصد کل بازار است.

۵۱ شرکت در طبقه بسیار کوچک با ارزشی کمتر از ۴۰۰ میلیارد تومان حضور دارند که مجموع سهم آن‌ها تنها ۰.۱ درصد از ارزش بازار است. همچنین ۱۴۳ شرکت در طبقه کوچک با ارزش ۴۰۰ تا ۱۰۰۰ میلیارد تومان قرار دارند که سهم آن‌ها از کل بازار حدود ۰.۸ درصد برآورد می‌شود. در مجموع، ارزش بازار این دو طبقه کمتر از ۱۱۶ همت است؛ رقمی که در مقایسه با ارزش شرکت‌های بزرگ بسیار ناچیز به نظر می‌رسد و ارزش کوچکترین شرکت در طبقه بسیار بزرگ به تنهایی با مجموع ارزش ۱۹۴ شرکت در طبقه کوچک و بسیار کوچک برابری می‌کند.

۲ جدول زیر به ترتیب رتبه‌بندی ارزش بازار شرکت‌های کوچک (۴۰۰ تا ۱۰۰۰ میلیارد تومان) و بسیار کوچک (کمتر از ۴۰۰ میلیارد تومان) بازار سهام ایران را بر حسب میلیارد تومان نشان می‌دهد.

شرکت‌های بسیار کوچک بازار سهام بر حسب میلیارد تومان

از منظر وجود تعداد شرکت‌ها در طبقه متوسط (متوسط کوچک، متوسط و متوسط بزرگ)، می‌توان تصویر متفاوتی را مشاهده کرد.

بر این اساس بیشترین تعداد شرکت‌ها در طبقه متوسط‌کوچک با ارزش بازار بین ۱ تا ۴ همت قرار دارند؛ جایی که ۳۰۳ شرکت با مجموع ارزش ۶۲۳ همت (کمتر از ۵ درصد کل ارزش بازار)، معادل حدود ۳۸ درصد کل نمادها حضور دارند. پس از آن ۱۵۵ شرکت در طبقه متوسط (بین ۴ تا ۱۲ همت) با مجموع ارزش ۱۰۳۷.۵ همت (بیشتر از ۸ درصد کل ارزش بازار) و ۴۲ شرکت در طبقه متوسط بزرگ قرار گرفته‌اند که با مجموع ارزش بالاتر از ۶۳۵ همت حدود ۵ درصد کل ارزش بازار را شامل می‌شود.

در مجموع، این سه طبقه متوسط روی هم رفته با حضور ۵۰۰ شرکت با مجموع ارزش ۲۲۹۶ همت اگرچه سهم کمتر از ۱۸ درصدی ارزش بازار را دارد نزدیک به ۶۳ درصد تعداد شرکت‌های بازار را تشکیل می‌دهد، و این یعنی سهم آن‌ها از ارزش بازار حدودا یک سوم از سهمشان در تعداد شرکت‌هاست.

۳ جدول زیر رتبه‌بندی ارزش بازار شرکت‌های متوسط کوچک (۱۰۰۰ تا ۴۰۰۰ میلیارد تومان) و متوسط (۴۰۰۰ تا ۱۲۰۰۰ میلیارد تومان) و متوسط بزرگ (۱۲۰۰۰ تا ۲۰۰۰۰ میلیارد تومان) بازار سهام ایران را بر حسب میلیارد تومان نشان می‌دهد.

رتبه‌بندی شرکت‌های متوسط

رتبه‌بندی شرکت‌های متوسط کوچک

مقایسه دو سر بازار نیز شکاف اندازه شرکت‌ها را روشن‌تر می‌کند. میانگین ارزش بازار ۱۰۰ شرکت بزرگ بازار حدود ۱۰۵ همت است، در حالی که میانگین ارزش بازار ۱۰۰ شرکت کوچک‌تر تنها حدود ۰.۳۶ همت برآورد می‌شود. به بیان دیگر، متوسط ارزش شرکت‌های بزرگ تقریباً ۲۹۰ برابر متوسط ارزش شرکت‌های کوچک است.

در مجموع، داده‌های بازار سرمایه نشان می‌دهد بورس ایران از نظر تعداد شرکت‌ها بازاری گسترده و متنوع است، اما از نظر ارزش بازار، ساختاری به‌شدت متمرکز در رأس دارد؛ ساختاری که در آن تعداد محدودی از شرکت‌های بسیار بزرگ، بخش عمده ارزش کل بازار را در اختیار گرفته‌اند./مهر