بودجه‌ریزی

به گفته عضو کمیسیون تلفیق این شیوه بودجه‌ریزی، بیشتر شبیه یک مراسم تشریفاتی‌ست تا یک فرآیند دقیق برنامه‌ریزی مالی؛ در این تنگنای مالی، تخصیص بودجه‌های سنگین نگران‌کننده است، از «سامانه همتا» و «موسسه گام» تا «مولدسازی» و «آزمون استخدامی» و «مدیریت پایدار زاگرس»؛ چرا وقتی خودرو فرسوده از چرخه خارج نمی‌شود، به «افزایش سرمایه صندوق حمایت از تحقیق و توسعه صنایع پیشرفته» که ۱۰ همت هم در حساب دارد، ۴۷۰ همت بودجه می‌دهیم اما صنعت فرش با ۲.۵ میلیون ذی‌نفع، در تنگنای معیشتی هستند؟

لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ پس از بررسی و اعمال اصلاحات در کمیسیون تلفیق، با تغییرات قابل توجهی در سمت مصارف همراه شده است؛ به‌گونه‌ای که افزایش چشمگیر اعتبارات عمرانی، رشد هزینه‌های جاری ناشی از اصلاح حقوق و دستمزد و نیز تقویت منابع خرید تضمینی گندم در بخش فرابودجه‌ایِ جدول هدفمندی یارانه‌ها، تصویری جدید از ساختار هزینه‌ای دولت در سال آینده ارائه می‌دهد.

دولت در لایحه بودجه ۱۴۰۵ برنامه‌ای تازه برای یارانه بنزین طراحی کرده است و قصد دارد درآمد حاصل از فروش بنزین وارداتی با نرخ آزاد دلار را مستقیما به مصرف‌کننده نهایی پرداخت کند؛ این اقدام اگرچه نوآورانه و شفاف است اما کارشناسان هشدار می‌دهند که بدون شفافیت و مدیریت دقیق، ممکن است تبعات تورمی قابل توجهی برای بازارهای داخلی به همراه داشته باشد.

بودجه ایران دیگر تنها یک سند حسابداری نیست؛ بلکه نقشه مسیر تامین مالی است که سرنوشت تورم و تنگنای اعتباری را رقم می‌زند. تجربه سال‌های اخیر نشان داده کسری‌ها و تعهدات دولت دیر یا زود به شبکه بانکی منتقل می‌شوند و فشار بر بانک‌ها، رشد پایه پولی و افزایش انتظارات تورمی، اقتصاد را در چرخه‌ای از تورم و کمبود نقدینگی گرفتار می‌کند.

اقتصاد ایران در آستانه ارائه بودجه ۱۴۰۵ با مجموعه‌ای از بحران‌ها و ریسک‌های هم‌افزا از جمله ناترازی انرژی و تورم بالا تا فشار معیشتی و محدودیت منابع ارزی مواجه است. بودجه سال آینده آزمونی حیاتی برای تصمیم‌گیری جسورانه، اصلاح ساختار‌ها و بازگرداندن ثبات مالی است و نیازمند شفافیت، انضباط بودجه‌ای و تمرکز بر اولویت‌های حیاتی کشور است.

یک‌سال پس از آغاز اجرای فصل «اصلاح ساختار بودجه» در برنامه هفتم، ارزیابی‌های نظارتی نشان می‌دهد که مهم‌ترین پروژه اصلاح مالی دولت هنوز در نقطه شروع متوقف مانده است؛ جایی که به‌ جای تغییرات واقعی در نظام بودجه‌ریزی، اغلب اقدامات در سطح تدوین آیین‌نامه‌ها باقی مانده و شکاف تاریخی منابع و مصارف، بدهی‌های پنهان و ناترازی‌های مزمن همچنان پابرجاست.

دکه اقتصاد همچون روز‌های گذشته به بررسی گزارش‌های اقتصادی روز رسانه‌های مکتوب پرداخته است.

کره‌جنوبی با اتکا به نظامی منسجم، شفاف و مبتنی بر عملکرد در تدوین و اجرای بودجه، به یکی از پیشرفته‌ترین الگوهای حکمرانی مالی در جهان بدل شده است. انضباط زمانی سخت‌گیرانه، نهادهای ناظر مستقل، پیوند دقیق میان ارزیابی عملکرد و تخصیص منابع و شفافیت حداکثری برای افکار عمومی، چهار ستون اصلی این موفقیت ساختاری هستند که می‌توانند برای اصلاح نظام بودجه‌ریزی ایران نیز الهام‌بخش باشند.

در جهانی که منابع مالی دولت‌ها محدود اما نیازها و انتظارات عمومی بی‌پایان است، بودجه‌ریزی برنامه‌محور نه یک گزینه، بلکه ضرورتی برای نجات اقتصادهای ملی از دام ناکارآمدی و تحقق توسعه پایدار است؛ رویکردی که با تمرکز بر نتایج به جای هزینه‌ها، می‌کوشد هر ریال بودجه را به سرمایه‌ای واقعی برای آینده کشور تبدیل کند.